Article Categories
[ Show ] All [ Hide ]
Clean Language
Article Selections
[ Show ] All [ Hide ]
 
  Artykuł opublikowany po raz pierwszy w czasopiśmie angielskim Rapport, N°35, z lutego 1997.

Mniej to Więcej ...

Sztuka stosowania „Clean Language"

Autorzy: Penny Tompkins i James Lawley

Tłumaczenie: Bożena Pieskiewicz, Janka Smith.

"Dobry duszek wymknął się z lampy. Nazywa się David Grove, jego magią jest Clean Language"

Ernest L. Rossi

Po przeczytaniu naszego wywiadu z terapeutą Dawidem Grove’em (Rapport N° 33), wielu czytelników zwróciło się do nas z prośbą o bliższe informacje na temat metody stawiania pytań Clean Language. Celem niniejszego artykułu jest wprowadzenie do Clean Language podstawowej techniki w terapii Davida Grove’a.

Lingwistycznymi podstawami kunsztu NLP są Meta Model i Model Miltona. Można wybaczyć praktykom NLP, że uważają, iż te dwa wspaniale użyteczne narzędzia, to już wszystko, czego potrzeba do badań „subiektywnego doświadczenia”.

W wyniku dwuletniej pracy nad projektem modelu kompetencji Davida Grove’a odkryliśmy inny, nowy sposób zobrazowania naszego świata wewnętrznego. Nazwaliśmy go „Modelem metaforycznym”, a jego „modus operandi” jest Clean Language.

Clean Language jest dla Davida Grove’a tym, czym Model Miltona był dla Ericksona. Z tym, że kiedy stworzył swój model, był zbyt skromny, żeby nazwać go własnym imieniem.

Sławni terapeuci

Na początku lat 80-tych David Grove studiując zapisy sesji słynnych terapeutów, takich jak Virginia Satir czy Carl Rogers, zauważył, że często ingerowali oni w sposób myślenia swoich klientów, subtelnie zmieniając sens wypowiedzi przy ich parafrazowaniu.

Szukał sposobu jak tego uniknąć i w pełni zachować zapis doświadczenia klienta z minimalną interwencją terapeuty. Udało mu się tego dokonać kiedy zidentyfikował kilka bardzo prostych pytań o specyficznej składni oraz oryginalny sposób parafrazowania wypowiedzi klienta.

Pytania Davida nie zawierały żadnych sugestii i dlatego zostały nazwane „Czystym Językiem” - Clean Language.

Przy okazji odkrył, że im częściej używa Clean Language, tym częściej klienci odwołują się do metafory, aby opisać swoje symptomy. Kiedy pytania Clean Language były bezpośrednio ukierunkowane na metafory i symbole, nieoczekiwane informacje pojawiały się i prowadziły do głębokich zmian klienta.

Odkrył, że im mniej starał się wpływać na model świata klientów, tym lepiej udawało się klientom zagłębić we własne schematy i wtedy trwałe zmiany pojawiały się jako naturalne rozwiązania w ramach ich własnego systemu.

Mniej, to więcej

Postulat Clean Language, że „mniej, to więcej” różni się od podstawowych założeń NLP. Schematy językowe używane przez „Metamodel” i „Model Miltona” zostały utworzone w celu wywierania maksymalnego wpływu, często przy użyciu sugestii. Mimo tego, że są bardzo skuteczne, nie są jedynym sposobem wspomagania klienta w procesie zmiany.

Zdaniem Davida Grove’a, kiedy terapeuta ingeruje w opis symptomu klienta, pomimo dobrych intencji, może pozbawić klienta przeżycia niezbędnego mu doświadczenia, które wpłynęłoby na zmianę niepożądanego zachowania.

Równolegle z pracami Davida Grove’a, Ernest Rossi, współautor z Miltonem Ericksonem licznych książek, rozwinął styl terapii, który można nazwać minimalistycznym.
 
Rossi opisuje go następująco:
 
„Naturalne podejście, które może być użyte, aby poprowadzić pacjentów do rozwijania wrażliwości i samoświadomości na komunikaty idące z ciała i umysłu, które ostrzegają o istnieniu problemów i prowadzą do ich rozwiązania”.

Tytuł książki Ernesta Rossi: „ Symptom jako droga do oświecenia” (The Symptom path to Enlightenment), uwydatnia jak daleko takie podejście prowadzi.

Symboliczny sens

NLP przysłużyło się w szerokim stopniu do zrozumienia subiektywności doświadczenia, tworząc takie techniki jak: systemy reprezentacji, submodalność, linia czasu. Praca ze strukturą a nie z treścią, mogłaby być hasłem NLP. Prawdopodobnie dlatego NLP najczęściej pomija symboliczne znaczenie treści subiektywnego doświadczenia. Praca z symbolem i metafora jest zasługą Davida Grove’a.

Terapeuta używający Clean Language całkowicie akceptuje doświadczenie klienta i wyzwala te informacje w formie symbolicznej, które w innych warunkach pozostałaby nieuświadomione.

W ten sposób powstaje proces samouzdrowienia.

Terapia zorientowana na zbieranieinformacji

Celem terapii metaforycznej Davida Grove’a jest uzyskanie jak największej liczby informacji przez samego klienta na temat własnego doświadczenia, bez znaczenia czy terapeuta rozumie, o co chodzi. Zamiast starać się pojąć sens doświadczenia klienta, terapeuta nastawia się na wyjawianie symboli i struktury w metaforycznym krajobrazie klienta, o charakterze „psychoaktywnym”. Kiedy terapeuta kieruje pytania tylko do „źródeł” informacji (tzn. symboli), utrzymuje się w ramach metafory. Wtedy proces terapii jest zorientowany na zbieranie informacji, a nie na klienta.

Korzyści płynące ze stosowania Clean Language są następujące: stan, w którym klient jest skoncentrowany na sobie (często pojawiają się objawy transu z otwartymi oczyma), dostęp do głębokich, nieznanych treści, uczucie zachwytu, ciekawości i zaskoczenia pojętnością własnej nieświadomości. Pytania Clean Language prowadzą do doświadczenia własnego sposobu funkcjonowania. W wyniku tego procesu następują fizjologiczne i rzeczywiste zmiany u klienta.

Język procesu

NLP jasno wykazało, że każda informacja słowna podlega przekształceniu. Wydaje się, że jesteśmy biologicznie uwarunkowani, aby starać się zrozumieć, nadając własny sens temu, co mówi druga osoba. Na przykład, kiedy ktoś stawia nam pytanie, dokonujemy odpowiedniej operacji umysłowej, bez której nie moglibyśmy na nie odpowiedzieć. Dokonujemy tego domyślając się lub dopowiadając więcej informacji, niż zawiera struktura powierzchniowa pytania.

Odkryliśmy, że gdy terapeuta, nawet nieznacznie zamienia słowa wypowiedziane przez klienta, skutki tych zmian mogą być znaczące. Klient ucieka się wówczas do dodatkowej gimnastyki mentalnej i interpretacji, żeby dopasować się do sugestii terapeuty. W konsekwencji terapia niezauważalnie ześlizguje się w kierunku wyznaczonym przez model świata terapeuty.

W Clean Language rolą terapeuty jest zadanie takiego pytanie, którego wymaga informacja.

Każda odpowiedź jest zużytkowana przez terapeutę w nowym pytaniu. W rezultacie terapeuta podąża w kierunku wyznaczanym przez proces, zamiast nim kierować.

Co nie należy do Clean Language?

Oto przykład, który wskazuje, jak łatwo jest niechcący wpłynąć na proces zachodzący u klienta. Na następującą wypowiedz klienta, terapeuta może zareagować w różny sposób:

Klient:

„- Utknąłem w sytuacji bez wyjścia.”

Pierwszy terapeuta:

„- Czy jest pan zdecydowany, żeby znaleźć wyjście z tej sytuacji?”

Ta interwencja oparta jest na języku, który jest przeciwieństwem Clean Language:

-> Sugeruje klientowi, że rozwiązanie sytuacji, w której teraz się znajduje, jest gdzie indziej;

-> Narzuca myśl, że zdecydowanie jest niezbędnym zasobem;

-> Stawia hipotezę, że klient wyjdzie z tej sytuacji

    (a nie na przykład wyrwie się, przejdzie ponad tym, zrelatywizuje lub zniknie.)

W wyniku tego, klient może przypuszczać, że nie jest wystarczająco zdecydowany, bo gdyby był, już by to zrobił.

Drugi terapeuta:

„- Co by się stało, gdyby mógł pan znaleźć wyjście?”

Ta wypowiedź jest bardziej neutralna, ponieważ terapeuta używa tych samych słów, co klient. Jednakże można rozpoznać ukryte polecenie w wyrażeniu: znaleźć wyjście. Terapeuta przypuszcza, że znalezienie wyjścia jest zależne od klienta. Niezależnie od tego, że może to doprowadzić do pozytywnego rezultatu, terapeuta powinien zdawać sobie sprawę, że narzuca klientowi swój model świata.

Widać, że w obu cytowanych przykładach najwyraźniej została pominięta percepcja klienta. Powiedział on, że nie ma wyjścia z zakleszczonej sytuacji. Z naszej praktyki wynika, że głęboki efekt terapeutyczny przynosi pełne uznanie „aktualnej percepcji rzeczywistości” przez klienta (przykład omawiany poniżej).

Być może przekonanie głęboko ukryte w obu cytowanych interwencjach zakłada, że „wyjście” jest korzystne dla klienta i celem wielu terapeutów mogłoby być ułatwienie tego procesu.

David Grove uważa, że stwierdzenie klienta, iż „utknął ”, zawiera w sobie istotne informacje. Jeżeli „utknięcie” nie zostanie zauważone i szerzej wyjaśnione, to klient może mieć potrzebę powrócić do niego później. Oto dlaczego pozornie udane terapie mogą przynosić krótkotrwałe rezultaty.

Pytania Clean Language

Celem Clean Language, od samego początku procesu jest pozwolić informacjom, aby pojawiły się w świadomości klienta drogą poznawania własnego sposobu kodowania rzeczywistości i tworzenia metafor. Powróćmy do cytowanego przykładu, używając tym razem pytań z Clean Language:

Klient:
„- Utknąłem w sytuacji bez wyjścia”.

Pytanie Clean Language:

„- I utknąłeś w sytuacji bez wyjścia. I kiedy utknąłeś w sytuacji bez wyjścia, jakiego rodzaju jest to sytuacja bez wyjścia?”

Klient A:
„- Czuję, jakby całe moje ciało zapadało się w ziemię.”

Klient B:
„- Nie widzę drogi przed sobą, wszystko jest jakby we mgle.”

Klient C:
„- Tamte drzwi, które były przede mną otwarte, są teraz zamknięte.”

To daje okazje klientowi do opisania, w jaki sposób przeżywa doświadczenie „utknięcia” i do uzmysłowienia sobie, jak postrzega swoją obecną sytuację.

Inne pytanie, które można by postawić:

Pytanie Clean Language:
„- A kiedy utknąłeś w sytuacji bez wyjścia, to gdzie utknąłeś?”

Klient A:
„- To tak jakby moje stopy były przymarznięte do ziemi.”

Klient B:
„-To tak jakbym był w długim tunelu bez światła z żadnej strony.”

Klient C:
„- Tak jakbym był skrępowany, jak mumia.”

To pytanie współpracuje z metaforą „utknięcia” i zakłada, że jeśli się utknęło, to utknęło się w jakimś miejscu. Kiedy terapeuta pracuje z informacją metaforyczną, powyższe pytania są nośnikami sensu. Odpowiedzi klienta pojawiają się w wyniku głębokiego wglądu i odkrycia samego siebie. Samouświadomienie własnego procesu wewnętrznego „aktualizuje system” i pierwotnie zakodowany zapis neurologiczny samoczynnie ulega transformacji, chociaż na początku stopniowo i nieznacznie.

Następne pytanie Clean Language będzie dopasowane do odpowiedzi klienta w taki sposób, aby kolejna wypowiedź symboliczna została pogłębiona. Klient rozszerza znajomość własnego krajobrazu metaforycznego, a ten ma na niego wpływ „psychoaktywny”. W wyniku procesu klient osiąga wgląd w konflikty, paradoksy lub podwójne wiązania (double bind), które objawiały się w nawracających symptomach.

Od pewnego momentu pojawią się spontanicznie zasoby w krajobrazie metaforycznym, przynosząc nowe rozwiązania, których klient nie potrafił dotychczas znaleźć w życiu. Kiedy następuje zmiana w metaforze, zmienia się również sposób bycia klienta w jego rzeczywistym świecie. Między jednym a drugim istnieje współzależność.

Na Clean Language składają się trzy elementy:

charakterystyka wokalna, specyficzna składnia i zestaw pytań. Każdy z nich jest opisany poniżej.

Charakterystyka wokalna:

David Grove celowo wyróżnia swoje stosowanie Clean Language przez odejście od zwykłego sposobu mówienia:
  • Tempo wypowiedzi jest o połowę wolniejsze w porównaniu do normalnego rytmu,
  • Używa niższego niż zwykle tonu,
  • Często używa śpiewnego rytmu (sing-song),
  • Ton jego głosu wyraża ciekawość i zadziwienie,
  • Odzwierciedla charakterystyczny styl wyrażania się klienta: sposób wymawiania, emfazę, wzdychanie.

Składnia:

Składnia Clean Language jest specyficzna i wydawałaby się bardzo dziwna, gdyby używać jej w zwykłej rozmowie. Stosuje „Dopasowanie” i „Prowadzenie” w sposób szczególny, na przykład wszystkie pytania zaczynają się od „i” i są ukierunkowane na to, co w tym momencie postrzega klient (perceptual present - teraźniejszość percepcyjna).

Typowa składnia, w pełnej formie, ma cztery człony:

 I... (powtórzenie słów klienta)... I kiedy (powtórzenie słów klienta + (pytanie clean) + (odniesienie do treści wypowiedzi).

Na przykład:

Klient 1. : „Mam dziurę w pamięci."

Pytanie Clean Language (CL):

„I masz dziurę w pamięci. I kiedy masz dziurę w pamięci, jakiego rodzaju dziurą jest ta dziura?"

Klient 2: „Gubię się".

Pytanie CL:

I gubisz się. I kiedy się gubisz, czy wiesz coś jeszcze o tym, że w ten sposób się gubisz?”


Zestaw pytań

Clean Language używa 9 podstawowych pytań. Dwa z nich poszukują informacji na temat cech charakterystycznych wyrażeń symbolicznych, a dwa informacji o ich umiejscowieniu.

Kolejne dwa odnoszą się do przeszłości, dwa do przyszłości (z punktu widzenia teraźniejszej percepcji). Ostatnie pytanie daje klientowi okazję do zmiany swojej percepcji na metaforyczną.

9 podstawowych pytań Clean Language:

·I czy jest coś jeszcze o tym...?

·I jakiego rodzaju....?

·I gdzie jest.... ?

·I gdzie mniej więcej to jest...?

·I co się dzieje potem?

·I wtedy co następuje?

·I co się dzieje tuż przedtem...?

·I skąd się bierze...?I skąd pochodzi...?

·I to.. jest jak co?

(...)- niektóre dokładnie przytoczone słowa klienta.

Aby ułatwić poruszanie się po „Krajobrazie psychometaforycznym” klienta, skonstruowaliśmy trójwymiarowy kompas:

9 pytań Clean Language

Umiejscowienie w przestrzeniPrzesuniecie czasu w przód


I gdzie jest...?..........................................................I co się dzieje potem?

I gdzie mniej więcej to jest...?....................................I wtedy co następuje?


Określenie Cech

I czy coś jeszcze o tym?

I jakiego rodzaju?


I co się dzieje tuż przedtem...?

I skąd się bierze...? I skąd pochodzi....?...................... I to(..). jest jak co?

Przesunięcie czasu w tył.........................................Wyjawienie symbolu


W metaforycznej terapii Grove'a znajduje zastosowanie reguła Pareto 80/20:

u podstaw jego podejścia leży 9 podstawowych pytań, które stanowią bazę i są używane w 80% czasu interwencji.

Istnieje jeszcze około 25 pytań dodatkowych, które są stosowane dla uzupełnienia lub sprawdzenia przypuszczeń na temat informacji uzyskanych od klienta.


Korzyści z używania Clean Language.

Używanie Clean Language daje zaskakujące rezultaty . Klienci mówią nam często, że wnikamy w ich problemy bardzo głęboko i to samo w sobie jest już pozytywne (w rzeczywistości, to stwierdzenie jest prawdziwe tylko w sensie symbolicznym, gdyż z poznawczego punktu widzenia wiemy dużo mniej o ich problemie, niż tradycyjnie pracujący terapeuci).

Największą zaletą tego rodzaju terapii jest to, że klient stale uświadamia sobie przebieg własnych procesów wewnętrznych i staje się obserwatorem schematów w swoich zachowaniach. I kiedy zaczyna zauważać związki między schematami symbolicznymi i swoim życiem codziennym, pozwala mu to oderwać się od starych obciążeń i podążać do nowych perspektyw i odkryć.

W pewnym momencie w procesie następuje jakby „odlot”. Terapeuta i klient są prowadzeni przez informacje. Wtedy pojawiają się istotne zmiany. Klient zostaje zaskoczony przez bieg postrzeganych zdarzeń, a stare schematy ustępują na korzyść nowego sposobu bycia i działania, które są bardziej użyteczne.

Z punktu widzenia terapeuty zakrawa to na cud. Najbardziej niepożądane i przerażające symbole przeistaczają się w zasoby, a klient doświadcza przemian fizjologicznych. I to są chwile uroczyste.

Transkrypcja przykładu

Warto zauważyć że w cytowanym poniżej przykładzie, oprócz pytania wprowadzającego, cały proces wymaga tylko dwóch pytań Clean Laguage, co jest oczywistym dowodem na to, że „ Mniej, to więcej”!

James Lawley podchodzi do uczestnika szkolenia (oznaczonego w transkrypcji literą A), który po raz pierwszy bierze udział w ćwiczeniu PNL „W kręgach doskonałości” (Cercles of Excellence).

J: „Jak Ci poszło ?”

A: „Nie udało się, bo kręgi nie trzymają się w miejscu.”

J: „I kręgi nie trzymają się w miejscu. I kiedy kręgi nie trzymają się w miejscu, jakiego rodzaju kręgami są te kręgi, które nie trzymają się w miejscu?”

A: „A więc, światło ciągle się rusza (gestem prawej ręki wskazuje w górę).”

J: „I światło ciągle się rusza... i jakiego rodzaju światłem jest to światło, które się rusza w ten sposób?” (James powtarza gest A).

A: (mówi coraz szybciej): „Ono świeci w dół i nie mogę go złapać. Za każdym razem, kiedy próbuję wejść w światło, już go tu nie ma. Próbuję je złapać i... chcę zachować spokój i nie udaje mi się.”

J: „I nie udaje ci się zachować spokoju i chcesz zachować spokój... I kiedy chcesz zachować spokój, jakiego rodzaju „zachować spokój” jest to „zachować spokój”?”

A: „Odprężam się.”

J: „I jakiego rodzaju „odprężam się” jest to „odprężam się”, kiedy zachowujesz spokój”?

A: „Głębokie.”

J. „I kiedy zachowujesz spokój....... i kiedy się odprężasz, głęboko... i co wtedy się dzieje?”

A: „Zatrzymuję się.”

J: „I zatrzymujesz się. I kiedy zachowujesz spokój i odprężasz się… głęboko... i zatrzymujesz się...co się wtedy dzieje?”

A: „Światło... mnie oświetla (przerwa). To nie to, że nie mogłem wejść w światło... to światło nie mogło mnie złapać.”

J: „I teraz światło cię złapało... i kiedy świeci na ciebie... i odprężasz się... i odprężasz się głęboko... i zachowujesz spokój… i co wtedy się staje dzieje?”

A: (Potrząsa głową, w oczach pojawiają się łzy i patrzy w dół).

J: „I co się stało?”

A: „To jest zabawne, znajduję się na scenie i projektor mnie oświetla i jestem niezwykle spokojny... i nic nie mówię... i tam są ludzie (gest w kierunku publiczności), którzy przyszli, aby mnie zobaczyć” (długa pauza).

J: „I daj sobie tyle czasu, ile potrzebujesz, aby nauczyć się, jak to jest, kiedy znajdujesz
się na scenie... i światło projektora cię oświetla... i jesteś niezwykle spokojny... I nie mówisz nic... i ludzie (gest w stronę publiczności) przyszli, aby cię zobaczyć... i daj sobie tyle czasu, ile potrzebujesz.”

W czasie przerwy James odchodzi. Podczas następnych dwóch dni warsztatów, uczestnik powtarzał wszystkim, że od lat nie czuł się tak odprężony.


I na zakończenie...

Pytania Clean Language stanowią bazę podejścia terapeutycznego Davida Grove’a. Wydają się bardzo proste. Niemniej, aby osiągnąć płynność i elegancję, jako terapeuci, musimy przyswoić sobie nowe umiejętności i zmienić radykalnie podejście do terapii. Nauczyliśmy się nowego sposobu myślenia, myśląc symbolicznie. A symboliczne myślenie różni się od procesu myślenia, tak samo, jak proces myślenia różni się od jego treści.

Co nas najbardziej zadziwia i zachwyca, jako dodatkowy efekt myślenia symbolicznego, to że nasze rozumienie i umiejętność wykorzystywania zasad NLP wyraźnie wzrosły.


Penny Tompkins i James Lawley są psychoterapeutami UKCP, wykonują zawód coach'a i są trenerami NLP.Ich ksiązka, Metaphors in Mind: Transformation through Symbolic Modelling, stanowi przewodnik używania metafor i Clean Language Davida Grove'a.

Jest także dostępna transkrypcja ich terapeutycznego treningu na video: A Strange and Strong Sensation.

Click here to contact Penny Tompkins and James Lawley @ The Developing Company.

Bozena Pieśkiewicz, trener NLP, coach i psycho-terapeuta, stosuje metodę Clean Language w praktyce zawodowej i prowadziszkoleniaw jezykufrancuskim i polskim www.cleancoaching.pl

Janka Smith, konsultant i coach, współpracuje z nią w treningach dla menedżerów.

Article Translators

The translation of this piece has been undertaken by those named.

 
Article Series
This article is part 1 of a 2 part series. Other articles in this series are shown below:
  1. Mniej to Więcej ... Sztuka stosowania 'Clean Language'
  2. Coaching z Metafora
Comments
 »  Home  »  Worldwide  »  Polish  »  Mniej to Więcej ... Sztuka stosowania 'Clean Language'
Article Options

Online
Clean Language
&
Symbolic Modelling
programme

launching soon...



with
James Lawley
and
Penny Tompkins


register your interest for the launch discount

more info
view all featured events