Mniej to Więcej ... Sztuka stosowania „Clean Language"

Autorzy: Penny Tompkins i James Lawley

Tłumaczenie: Bożena Pieskiewicz, Janka Smith.

"Dobry duszek wymknął się z lampy. Nazywa się David Grove, jego magią jest Clean Language"

Ernest L. Rossi

Po przeczytaniu naszego wywiadu z terapeutą Dawidem Grove (Rapport N° 33), wielu czytelników zwróciło się do nas z prośbą o bliższe informacje na temat metody stawiania pytań Clean Language. Celem niniejszego artykułu jest wprowadzenie do Clean Language, podstawowej techniki w terapii Davida Grove.

Lingwistycznymi podstawamikunsztu NLP są Meta Model i Model Miltona. Można wybaczyć praktykom NLP, ze uważają, iż te dwa wspaniale użyteczne narzędzia, to już wszystko, czego potrzeba do badań „subiektywnego doświadczenia".

W wyniku dwuletniej pracy nad projektem modelu kompetencji Davida Grove'a, odkryliśmy inny, nowy sposób zobrazowania naszego wewnętrznego świata. Nazwaliśmy go Modelem Metaforycznym, a jego „modus operandi", to Clean Language.

Clean Language jest dla Davida Grove'a tym, czym Model Miltona był dla Ericksona. Z tym, że kiedy stworzył on swój model, był zbyt skromny, żeby go nazwać swoim imieniem.

Sławni terapeuci

Na początku lat 80-tych David Grove, studiując zapisy sesji słynnych terapeutów, takich jak Virginia Satir czy Carl Rogers, zauważył, że często ingerowali oni w sposób myślenia swoich klientów, subtelnie zmieniając sens wypowiedzi przy ich parafrazowaniu.

Szukał sposobu, jaktego uniknąć i w pełni zachować zapis doświadczenia klienta, z minimalną interwencją terapeuty. Udało mu się tego dokonać, kiedy zidentyfikował kilka bardzo prostych pytań o specyficznej składni oraz oryginalny sposób parafrazowania wypowiedzi klienta.

PytaniaDavida nie zawierały żadnych sugestii i dlatego zostały nazwane „Czystym Językiem" - Clean Language.

Przy okazji odkrył, żeim częściej używa Clean Language, tym częściej klienci odwołują się do metafory, aby opisać swoje symptomy. Kiedy pytania Clean Language były bezpośrednio ukierunkowane na metafory i symbole, nieoczekiwane informacje pojawiały się i prowadziły do głębokich zmian klienta..

Odkrył, że im mniej starał się wpływać na model świata klientów, tym lepiej udawało się klientom zagłębić we własne schematy i wtedy trwałe zmiany pojawiały się jako naturalne rozwiązania w ramach ich własnego systemu.

Mniej, to więcej

Postulat Clean Language, że „mniej, to więcej" różni się od podstawowych założeń NLP. Schematyjęzykowe używane przez „Metamodel" i „Model Miltona" zostały utworzone w celu wywieraniamaksymalnego wpływu, często przy użyciu sugestii. Mimo tego, że są bardzo skuteczne, nie są jedynym sposobem wspomagania klienta w procesie zmiany.

Zdaniem Davida Grove,kiedy terapeuta ingeruje w opis symptomu klienta, pomimo dobrych intencji, może on pozbawić klienta przeżycia niezbędnego mu doświadczenia, które wpłynęłoby na zmianę niepożądanego zachowania.

Równolegle z pracami Davida Grove'a, Ernest Rossi, współautor licznych książek z Miltonem Ericksonem, rozwinął styl terapii, który można nazwać minimalistycznym.

Rossi opisuje go następująco:

„Naturalnepodejście, które może być użyte, aby poprowadzić pacjentów do rozwijania wrażliwości i samoświadomościna komunikaty idące z ciała i umysłu, które ostrzegają o istnieniu problemów i prowadzą do ich rozwiązania".

Tytuł książki Ernesta Rossi: „ Symptom jako droga do oświecenia" (The Symptom path to Enlightenment), uwydatnia jak daleko takie podejście prowadzi.

Symboliczny sens

NLP zasłużyło się w szerokim stopniu do zrozumienia subiektywności doświadczenia, tworząc takie techniki jak: systemy reprezentacji, submodalności, linia czasu. Praca ze strukturą, a nie z treścią, mogłabybyć hasłem NLP.Prawdopodobnie dlatego NLP najczęściej pomija symboliczne znaczenie treści subiektywnego doświadczenia. Praca z symbolem i metafora jest zasługą Davida Grove'a.

Terapeuta używający Clean Language całkowicie akceptuje doświadczenieklienta i wyzwala te informacje wformie symbolicznej, które w innych warunkach pozostałaby nieuświadomione.

W ten sposób powstaje proces samo-uzdrowienia.

Terapia zorientowana na zbieranieinformacji

Celem Terapii Metaforycznej Davida Grove'a jest uzyskanie jak największej liczby informacjiprzez samego klienta na temat własnego doświadczenia, bez znaczenia czy terapeuta rozumie, o co chodzi. Zamiast starać się zrozumieć sens doświadczenia klienta, terapeuta nastawia się na wyjawianie symboli i struktury w metaforycznym krajobrazie klienta, o charakterze„psychoaktywnycm". Kiedy terapeuta kieruje pytania tylko do „źródeł" informacji (tzn. Symboli), utrzymuje się w ramach metafory. Wtedy proces terapii jest zorientowany na zbieranie informacji, a nie na klienta.

Korzyści płynące ze stosowania Clean Language są następujące: stan, w którym klient jest skoncentrowany na sobie (często pojawiają się objawy transu z otwartymi oczyma), dostęp do głębokich, nieznanych treści, uczucie zachwytu, ciekawości i zaskoczenia pojętnością własnej nieświadomości. Pytania Clean Language prowadzą dodoświadczenia własnego sposobu funkcjonowania. W wyniku tego procesu następują fizjologiczne i rzeczywiste zmiany u klienta.

Język procesu

NLP jasno wykazało, ze każda informacja słowna podlega przekształceniu. Wydaje się, ze jesteśmy biologicznie uwarunkowani, aby starać się zrozumieć, nadając własny sens temu, co mówi druga osoba. Na przykład, kiedy ktoś stawia nam pytanie, dokonujemy odpowiedniej operacji umysłowej, bez której nie moglibyśmy na nie odpowiedzieć. Dokonujemy tego domyślając się lub dopowiadając więcej informacji, niż zawiera struktura powierzchniowa pytania.

Odkryliśmy, ze gdy terapeuta, nawet nieznacznie zamienia słowa wypowiedziane przez klienta, skutki tych zmian mogą być znaczące. Klient ucieka się wówczas do dodatkowej gimnastyki mentalnej i interpretacji, żeby się dopasować do sugestii terapeuty. W konsekwencji terapia niezauważalnie ześlizguje się w kierunku wyznaczonym przez model świata terapeuty.

W Clean Languagezadaniem terapeuty jestzadanie takiego pytanie, którego wymaga informacja.

Każda odpowiedź jest zużytkowana przez terapeutę w nowym pytaniu. W rezultacie, terapeuta podąża w kierunku wyznaczanym przez proces, zamiast nim kierować.

Co nie należy do Clean Language?

Oto przykład, który wykazuje, jak łatwo jest niechcąco wpłynąć na proces, zachodzący u klienta. Na następującą wypowiedz klienta, terapeuta może zareagować w różny sposób:

Klient:

- „Utknełem w sytuacji bez wyjścia".

Pierwszy Terapeuta:

-„ Czy jest Pan zdecydowany, żeby znaleźć wyjście z tej sytuacji"?

Ta interwencja oparta jest na języku, który jest przeciwieństwem Clean Language:

-> Sugeruje klientowi, że rozwiązanie sytuacji, w której się teraz znajduje, jest gdzie indziej;

-> Narzuca myśl, że zdecydowanie jest niezbędnym zasobem;

-> Stawia hipotezę, że klient wyjdzie z tej sytuacji

(a nie na przykład wyrwie się, przejdzie nad tym, zrelatywizuje lub zniknie).

W wyniku tego, klient może przypuszczać, że nie jest wystarczająco zdecydowany, bo gdyby był,już by to zrobił.

Drugi Terapeuta:

- „Co by się stało, gdyby mógłPan znaleźć wyjście?"

Ta wypowiedź jest bardziej neutralna, ponieważ terapeuta używa tych samych słów, co klient. Jednakże można rozpoznać ukryte polecenie w wyrażeniu: znaleźć wyjście. Terapeuta przypuszcza, że znalezienie wyjścia jest zależne od klienta. Niezależnie od tego, że to może doprowadzić do pozytywnego rezultatu, terapeutapowinien zdawać sobie sprawę, że narzuca klientowi swój model świata.

Widać, że w obu cytowanych przykładach najwyraźniej została pominięta percepcja klienta. Powiedział on, że nie ma wyjścia z zakleszczonej sytuacji. Z naszejpraktyki wynika, że głęboki efekt terapeutyczny przynosi pełne uznanie „aktualnej percepcji rzeczywistości" przezklienta (przykład omawiany poniżej).

Być może przekonanie głęboko ukryte w obu cytowanych interwencjach zakłada, że „wyjść" jest korzystne dla klienta i że celem wielu terapeutów mogłoby być ułatwienie tego procesu.

David Grave uważa, że stwierdzenieklienta, że „utknął", zawiera w sobie istotne informacje.Jeżeli „utknięcie" nie zostanie zauważone i szerzejwyjaśnione, to klient może mieć potrzebę jeszcze do niego później powrócić. Oto dlaczego pozornie udane terapie mogą przynosićkrótkotrwałe rezultaty.

Pytania Clean Language

Celem Clean Language, od samego początku procesujest pozwolić informacjom, aby pojawiły się w świadomości klienta droga poznawania własnego sposobu kodowania rzeczywistości i tworzenia metafor. Powróćmy do cytowanego przykładu, używając tym razem pytańz Clean Language:

Klient:

- „Utknełemw sytuacji bez wyjścia".

Pytanie Clean Language:

- „I utknełeś w sytuacji bez wyjścia. I kiedyutknłeś w sytuacji bez wyjścia, jakiego rodzaju jest to utknełeś w sytuacji bez wyjścia?"

Klient A

- „Czuję, jakby całe moje ciało się zapadało w ziemię."

Klient B

-„ Nie widzę drogi przede sobą, wszystko jest jakby we mgle."

Klient C

- „ Tamte drzwi, które były przede mną otwarte, są teraz zamknięte."

To daje okazje klientowi do opisania, w jaki sposób przeżywa doświadczenie "utknięcia" i do uzmysłowienia sobie, jak postrzega swoją obecną sytuację.

Inne pytanie, które można by postawić:

Pytanie Clean Language:

-„ A kiedy utknełeś sytuacji bez wyjścia ,to gdzie utknełeś?"

Klient A

- „ To tak jakby moje stopy były przymarznięte do ziemi."

Klient B

- „To tak jakbym był w długim tunelu bez światła z żadnej strony."

Klient C

-„ Tak jakbym byłskrępowany jak mumia."

To pytanie współpracuje z metaforą" utknięcia" i zakłada, że jeśli się utknęło, to utknęło w jakimś miejscu. Kiedy terapeuta pracuje z informacjąmetaforyczną, powyższe pytania są nośnikami sensu. Odpowiedzi klienta pojawiają się w wyniku głębokiego wglądu i odkrycia samego siebie. Samouświadomienie własnego procesu wewnętrznego „aktualizuje system" i pierwotnie zakodowany zapis neurologiczny samoczynnie ulega transformacji, chociaż na początku stopniowo i nieznacznie.

Następne pytanie Clean Language będzie dopasowane do odpowiedzi klienta i w taki sposób, aby kolejna wypowiedź symboliczna została zgłębiona. Klient rozszerza znajomość własnego krajobrazu metaforycznego, a ten ma na niego „psycho-aktywny" wpływ. W wyniku procesu klient osiąga wgląd w konflikty, paradoksy lub podwójne wiązania (double bind), które objawiały się w nawracających symptomach.

Od pewnego momentu zaczynają pojawią się spontanicznie zasoby w krajobrazie metaforycznym, przynosząc nowe rozwiązania, których klient nie potrafił dotychczas znaleźć w życiu. Kiedy następuje zmiana w metaforze,zmienia się również sposób bycia klienta w jego rzeczywistym świecie.Między jednym i drugim istnieje współzależność.

Na Clean Language składają się trzy elementy:

charakterystyka wokalna, specyficzna składnia i zestaw pytań. Każdy z nich jest opisany poniżej.

Charakterystyka wokalna:

David Grovecelowo wyróżnia swoje stosowanie Clean Language przez odejście od zwykłego sposobu mówienia:

·Tempo wypowiedzi jest o połowę wolniejsze w porównaniu do normalnego rytmu,

·Używa niższego, niż zwykle tonu

·Często używa śpiewnego rytmu (sing-song)

·Ton jego głosu wyraża ciekawość i zadziwienie

·Odzwierciedla charakterystyczny styl wyrażania się klienta: sposób wymawiania, emfaza, wzdychanie.

Składnia:

Składnia Clean Language jest specyficzna i wydawałaby się bardzo dziwna, gdyby używać jejw zwykłej rozmowie. Stosuje „Dopasowanie" i „Prowadzenie" w szczególny sposób, na przykład, wszystkie pytania zaczynają się od„i" i są ukierunkowane na to, co w tym momencie postrzega klient – (perceptual present - teraźniejszość percepcyjna).

Typowa składnia, w pełnej formie, ma cztery człony:

I...(powtórzenie słów klienta)... I kiedy (powtórzeniesłów klienta+ (pytanie clean) + (odniesienie do tresci wypowiedzi).

Na przykład:

Klient 1. : „Mam dziurę w pamięci."

Pytanie Clean Language (CL):

„I masz dziurę w pamięci. I kiedy masz dziurę w pamięci, jakiego rodzaju dziurą jest ta dziura?"

Klient 2: „Gubię się".

Pytanie CL:

„I gubisz się. I kiedy się gubisz, czy wiesz coś jeszcze o tym, że się gubisz w ten sposób"?

Zestaw pytań

Clean Language używa 9 podstawowych pytań. Dwa z nich poszukują informacji na temat cech charakterystycznych wyrażeń symbolicznych, a dwa informacji o ich umiejscowieniu.

Kolejne dwa odnoszą się do przeszłości, dwa do przyszłości (z punktu widzenia teraźniejszej percepcji). Ostatnie pytanie daje klientowi okazję zmianę swojej percepcji na metaforyczną.

9 podstawowych pytań Clean Language:

·I czy jest coś jeszcze o tym...?

·I jakiego rodzaju....?

·I gdzie jest.... ?

·I gdzie mniej więcej to jest...?

·I co się dzieje potem?

·I wtedy co następuje?

·I co się dzieje tuż przedtem...?

·I skąd się bierze...?I skąd pochodzi...?

·I to.. jest jak co?

(...)- niektóre dokładnie przytoczone słowa klienta.

Aby ułatwić poruszanie się po „Krajobrazie Psycho – Metaforycznym" klienta, skonstruowaliśmy trójwymiarowykompas:

9Pytań Clean Language

W metaforycznej terapii Grove'a znajduje zastosowanie reguła Pareto 80/20:

u podstaw jego podejścia leży 9 podstawowych pytań, które stanowią bazę i są używane w 80% czasu interwencji.

Istnieje jeszcze około 25 pytań dodatkowych, które są stosowane dla uzupełnienia lub sprawdzenia przypuszczeń na temat informacji uzyskanych od klienta.

Korzyści z używania Clean Language.

UżywanieClean Language daje zaskakujące rezultaty . Klienci mówią nam często, żewnikamy w ich problemy bardzo głęboko i to samo w sobie jest już pozytywne (w rzeczywistości, to stwierdzenie jest prawdziwe tylko w sensie symbolicznym, gdyż z poznawczego punktu widzenia wiemy dużo mniej o ich problemie, niż tradycyjne pracującyterapeuci).

Największą zaletą tego rodzaju terapii jest to, że klient stale uświadamia sobie przebieg własnych procesów wewnętrznych i staje się obserwatorem schematów w swoich zachowaniach.I kiedy zaczynazauważać związki miedzy schematami symbolicznymi i swoim życiem codziennym, pozwala mu to oderwać się od starych obciążeń i podążać do nowychperspektyw i odkryć.

W pewnym momencie w procesienastępuje jakby „odlot". Terapeuta i klient są prowadzeni przez informacje. Wtedy pojawiają się istotne zmiany. Klient zostaje zaskoczony przez bieg postrzeganych zdarzeń, a stare schematy ustępują na korzyść nowego sposobu bycia i działania które są bardziej użyteczne.

Z punktu widzenia terapeuty zakrawa to na cud. Najbardziejniepożądane i przerażające symbole przeistaczająsię w zasoby, a klient a doświadcza przemian fizjologicznych. I to są chwile uroczyste.

Transkrypcja przykładu

Warto zauważyć że w cytowanym poniżej przykładzie, oprócz pytania wprowadzającego, cały proces wymaga tylko dwóch pytań Clean Laguage, co jest oczywistym dowodem na to, że„ Mniej, to więcej"!

James Lawley podchodzi do uczestnika szkolenia (oznaczonego w transkrypcji literą A), który po raz pierwszybierze udział w ćwiczeniu PNL „W kręgach doskonałości" (Cercles of Excellence).

J: „Jak Ci poszło ?"

A: „ Nie udało się, bo kręgi nie trzymają się w miejscu."

J: „I kręgi nie trzymają się w miejscu. I kiedy kręgi nie trzymają się w miejscu, jakiego rodzaju kręgami są te kręgi,które nie trzymają się w miejscu?"

A: „A więc, światło ciągle się rusza (gestem prawej ręki wskazuje w górę)".

J: „I, światło ciągle się rusza...i jakiego rodzaju światłem jest to światło, które się rusza w ten sposób ?" (James odzwierciedla gest A).

A: (mówi coraz szybciej): „ Ono świeci w dół i nie mogę go złapać. Za każdym razem, kiedy próbuję wejść w światło, już go tu nie ma. Próbuję je złapać i ...chcę zachować spokój i udaje mi się."

J: „I nie udaje ci się zachować spokoju i chcesz zachować spokój...I kiedy chceszzachować spokój, jakiego rodzaju zachować spokój jest to zachować spokój?"

A: „Odprężam się."

J: „I jakiego rodzaju odprężam się jest to odprężam się, kiedy zachowujesz spokój"?

A: „Głębokie."

J. „I kiedy zachowujesz spokój....... i kiedy odprężasz się, głęboko...i co wtedy się staje?"

A: „Zatrzymuję się."

J: „I zatrzymujesz się. I kiedy zachowujesz spokój i odprężasz i się. .igłęboko...i zatrzymujesz się. ...co się wtedy dzieje?"

A: „ Światło...mnie oświetla (przerwa). To nie to, ze nie mogłem wejść w światło, ...to światło nie mogło mnie złapać."

J: „I teraz światło Cię złapało... i kiedy świeci na Ciebie ...i odprężasz się...i odprężasz się głęboko...i zachowujesz spokój.. i co wtedy się staje"?

A: ( Potrząsa głową, w oczach pojawiają się łzy i patrzydół).

J: „ I co się stało?"

A: „To jest zabawne, znajduję się na scenie i projektor mnie oświetla i jestem niezwykle spokojny

...i nic nie mówię...i tam są ludzie (gest w kierunku publiczności), którzy przyszli, by mnie zobaczyć" (długa pauza).

J: „I daj sobie tyle czasu, ile potrzebujesz, aby nauczyć się, jak to jest, kiedy znajdujeszsię na scenie... i światło projektora Cię oświetla...i jesteś niezwykle spokojny...I nie mówisz nic...i ludzie (gest w stronę publiczności) przyszli, aby Cię zobaczyć...i daj sobie tyle czasu, ile potrzebujesz."

W czasie przerwy James odchodzi. Podczas następnych dwóch dni warsztatu, uczestnik powtarzał wszystkim, że od lat nie czul się tak odprężony.

I na zakończenie...

Pytania Clean Language stanowią bazę podejścia terapeutycznego Davida Grove'a. Wydaj się bardzo proste. Niemniej, aby osiągnąć płynność i elegancję, jako terapeuci, musimy przyswoić sobie nowe umiejętności i zmienić radykalnie podejście do terapii. Nauczyliśmy się nowego sposobu myślenia, myśląc symbolicznie. A symboliczne myślenie różni się od procesu myślenia, tak samo, jak proces myślenia rożni się od jego treści.

Co nas najbardziej zadziwia i zachwyca, jako dodatkowy efekt myślenia symbolicznego, to , że nasze rozumienie i umiejętność wykorzystywania zasad NLP wyraźnie wzrosły.

Penny Tompkins i James Lawleysąpsychoterapeutami UKCP, wykonują zawód coach'a i są trenerami NLP.Ich ksiązka, Metaphors in Mind: Transformation through Symbolic Modelling, stanowi przewodnik używania metaphor i Clean Language Davida Growe'a.

Jest także dostępna transkrypcja ich terapeutycznego treningu na video: A Strange and Strong Sensation.

Click here to contact Penny Tompkins and James Lawley @ The Developing Company.

Bozena Pieśkiewicz, trener NLP, coach i psycho-terapeuta, stosuje metodę Clean Language w praktyce zawodowej i prowadziszkoleniaw jezykufrancuskim i polskim.

e-mail: bogena.pieskiewicz[at]free.fr

Janka Smith, konsultant i coach, współpracuje z nią w treningach dla menedżerów.