De Kunst van Zuivere Taal

door Penny Tompkins en James Lawley

Vertaald door Prasadam Schmitz

“Een vriendelijke geest is uit de lamp ontsnapt.
Zijn naam is David Grove, en zijn magie is ‘zuivere taal’."
Ernest Rossi

De therapeut stelt vragen namens de informatiebronnen en blijft daarbij strikt binnen de metafoor. Dit proces is dus niet cliënt-

gericht, maar informatie-gericht. Normale bijverschijnselen van het we rken met zuive re taal-vragen zijn: een staat van zelf-absorbtie (vaak ontwikkelt zich een openogentrance); een gew  arwording van in contact komen met diepe, zelden onderzochte aspecten van het zelf; en een gevoel van verwondering, nieuwsgierigheid en bewondering voor de wonderbaarlijke vernuftigheid van het (eigen) onbewuste. Zuivere taal-vragen stellen de cliënt in staat de eigen patronen in ‘Real Time’ te ervaren. Als gevolg voltrekt zich natuurlijke, organische transformatie.

Het verwerken van taal

NLP heeft duidelijk aangetoond dat we alles verwerken wat ons wordt verteld. Wij schijnen biologisch geprogrammeerd te zijn om te trachten zin te maken uit alles wat een ander met ons communiceert. Wanneer ons bijvoorbeeld een vraag gesteld wordt dan moeten we eerst ‘mentaal doen’ wat is gevraagd, alvorens we kunnen antwoorden. Om dit te doen moeten we veel meer informatie vo o ronderstellen of anderszins afleiden dan in de opperv l a ktestructuur van de vraag wordt gegeven. Wij hebben ontdekt dat als een therapeut ook maar een minieme verandering aanbrengt in de bewoordingen dat dan de implicaties verstrekkend kunnen zijn. Cliënten moeten vaak door een extra vertaalproces en mentale gymnastiek gaan om zich te reoriënteren naar de vooronderstellingen van de therapeut, Zo wordt de therapie op een subtiele manier bepaald door de kaart van de wereld van de therapeut.

In zuivere taal probeert de therapeut de vraag te stellen die de informatie weergeeft op de wijze zoals de cliënt deze wil stellen. Iedere respons wordt dan weer door de therapeut gebruikt voor de vo lgende vraag. Zo volgt de therapeut de natuurlijke richting van het proces in plaats van dit te sturen.

Onzuivere taal

Om te illustreren hoe makkelijk het is om ongemerkt inbreuk te plegen op het proces van de cliënt kunnen we naar een voorbeeld kijken. Een therapeut zou op meerd e re manieren kunnen antwoorden op de volgende vraag. Cliënt: Ik zit vast, zonder uitweg. Therapeut 1. Ben je van plan om weg te lopen? Deze interve n t i e maakt gebruik van onzuivere taal omdat die:

• er van uitgaat dat de oplossing voor de cliënt ligt in het verwijderd zijn van de huidige staat.
• het ‘van plan zijn’ opdringt als noodzakelijke hulpbron
• aanneemt dat de cliënt ‘weg wil lopen’ (naast b.v. springen, zoeven, smelten, oplossen etc.)

De cliënt zou zeer wel kunnen veronderstellen dat hij niet genoeg van die benodigde vastberadenheid heeft, want als hij die wel zou hebben gehad, dan zou hij die al toegepast hebben. of niet soms? Therapeut 2. Wat zou er gebeuren als je wel een uitweg zou vinden? Dit is al meer zuiver van taal omdat hier in de eerste plaats gebru i k gemaakt wordt van de bewoordingen van de cliënt. Je zou echter de impliciete opdracht (embedded command) opgemerkt kunnen hebben ‘een uitweg vinden’. Hiermee ve ronderstelt de therapeut namens de cliënt een oplossing in het ‘vinden’. Zou de therapeut, ondanks het feit dat dit best een bruikbare oplossing zou kunnen voortbrengen, kunnen herkennen dat hij zojuist zijn eigen wereldmodel aan de cliënt heeft opgedrongen?

Misschien valt het u in beide voorbeelden op dat aan de waarneming van de cliënt op een subtiele manier voorbij wordt gegaan. De cliënt heeft gezegd dat er geen ‘uitweg’ aan het ‘vastzitten’ bestaat. Onze ervaring wijst uit dat het zeer therapeutisch werkt om te beginnen met het valideren van de ‘actuele realiteit’ van de cliënt door gebruik te maken van zuivere taal (zie voorbeelden die volgen). Misschien ligt de verstrekkende vo o ronderstelling van de beide b ovenstaande interventies dat ‘weg’ of ‘uit’ goed is voor de cliënt en veel therapeutische uitkomsten zullen hier dan ook gericht zijn. David Grove veronderstelt dat als een cliënt ‘vastzit’ er waardevolle informatie zit in dat ‘vastzitten’. Als ‘vastzitten’ niet bevestigd en ondezocht wordt zou de cliënt in een later stadium het misschien nodig vinden op het ‘vastzitten’ terug te vallen. Dit zou een verklaring kunnen zijn waarom sommige schijnbaar succesvolle therapeutische interventies van slechts korte duur blijken te zijn.

Zuivere taal-vragen

Het doel van zuivere taal in het begin van het proces is, door de codering van zijn metafoor te
o n d e rzoeken, de cliënt de mogelijkheid te bieden om in zijn b ewustzijn informatie te laten opkomen.

Laat ons nog eens naar het voor gaande voorbeeld gaan en deze keer gebruikmaken van zuive re taal-vragen: Cl: Ik zit vast zonder uitweg. Zuivere taal-vraag: En wat voor vastzitten zonder uitweg is dat vastzitten zonder uitweg? Cl. A: Mijn hele lichaam voelt alsof het in de grond zakt. Cl.B: Ik kan de weg vooruit niet meer zien. Die is vol mist en rook. Cl.C: Iedere deur die eerst voor me open was is nu gesloten.

Deze vorm van vraagstelling geeft de cliënt de maximale mogelijkheid om zijn ervaring va n ‘va s t z i t t e n’ te beschrijven en zodoende nog meer informatie te verzamelen over zijn voorstelling van zijn actuele staat.

Een andere zuivere taal-vraag zou kunnen zijn: Zuivere taal-vraag: En als je vastzit zonder uitweg, waar zit je dan vast? Cl.D: Het is alsof mijn voeten aan de grond zitten vastgevroren. Cl.E: Ik zit in een lange tunnel en van beide kanten komt er geen licht. Cl.F: Ik zie mezelf ingepakt als een mummie.

Deze vraag werkt samen met de metafoor van ‘vastzitten’ en veronderstelt dat als er iets vastzit het ergens, op een of andere plaats, moet vastzitten. Wanneer de therapeut in rapport is met de informatie uit de metafoor, dan zijn bovenstaande vragen zeer zinvol en krijgen de antwoorden van de cliënt een kwaliteit van diep ze l f o n d e rzoek en ze l f o n t d e k k i n g . Nieuw besef van het eigen proces werkt het systeem bij en de oorspronkelijke neurale codering zal zich onmiddelijk gaan transformeren, weliswaar in het begin op kleine schaal. Zuivere taal-vragen worden weer bij ieder volgend antwoord gesteld en iedere symbolische voorstelling onderzocht. Dus verruimt de cliënt

1. o   nafgebroken de eigen bew u s t e kennis van het eigen metaforisch   psychisch landschap. Het proces b e reikt uiteindelijk conflicten,   paradoxen, double binds en andere ‘vaste patronen’ die er voor zorgden  dat de symptomen zich keer op keer herhalen. Als het proces zich voorbij dit punt beweegt komen symbolische bronnen op een natuurlijke  wijze aan de
2. o p p e rvlakte die op symbolisch niveau   datgene dat voorheen voor de cliënt niet mogelijk was om aan te pakken,  zal oplossen. Wanneer de metafoor zich ontwikkelt, verandert het gedrag  van de cliënt in de ‘echte wereld’: er bestaat een correlatie tussen die twee.

Zuivere taal heeft drie componenten: de vocale kenmerken bij het g e b ruikmaken van de taalpatronen, de structuur van de syntax van de taal en van de vragen zelf. Elk aspect wordt hier uitgelegd.

Stemkwaliteiten

David Grove gaat er bewust van uit dat zijn gebruik van zuivere taal verschilt van het praten op een gewone manier:

• De snelheid van spreken is langzamer dan de helft van de normale snelheid,
• Hij gebruikt een ietwat zwaardere toon dan normaal,
• Hij gebruikt vaak een bepaald sing-song ritme,
• Er is een vorm van nieuwsgierigheid en verbazing in zijn stem gebracht,
• De typische eigenheden van uit

spraak, klemtoon, zuchten enz. van de cliënt worden gespiegeld.

Syntax

De syntax van zuivere taal is zeer apart en zou in een gewoon gesprek uiterst vreemd klinken. Zij maakt gebruik van volgen-en-leiden op een heel eigen wijze. Zo beginnen bijvoorbeeld alle vragen met ‘en’ en w o rden gericht op de actuele waarneming van de cliënt. De algemene syntax bestaat in volledige vorm uit vier delen:

“En” [volgen van de woorden van de cl]

+ “En als/wanneer”

+ [vraag]

+ [refereert naar de bepaalde erva ring].

Voorbeeld:
Cliënt: Ik sla helemaal dicht.
Th.: En je slaat helemaal dicht. En wanneer je helemaal dicht slaat, wat voor soort dicht is dat dicht?
Cl.: Ik raak verward.
Th.: En je raakt ve rw a rd. En wanneer je nu ve rw a rd raakt, is er nog iets anders met dat zo ve rw a rd raken?